ANH HÙNG QUẬT KHỞI

 Anh Hùng Quật Khởi

Trích' Cuộc trường chinh ba vạn ngày"

Tác giả Nguyễn Duy Sắc

Lòng dân như đợt sóng triều

Ông Nguyễn Duy Hiệu là người Quảng Nam

Nghe lời hiệu triệu vua ban

Ông cùng nghĩa sỹ diệt gian, trừ tà

Trần Văn Dư, Nguyễn Tiểu La

Cùng Phan Bá Phiến hội thề đánh Tây

Đồn luỹ được tiến hành xây

Nghĩa binh quy tụ một ngày một đông

Nguyện rằng trung nghĩa một lòng

Dù cho nguy hiểm, khó khăn không nề

Thành La Qua, nghĩa quân về

Tuần phủ Nguyễn Ngoạn chạy đi cứu mình

Bố chính quan Bùi Tiến Tiên

Nghe nghĩa quân đến cũng chuồn đi ngay

Nghĩa quân tiêu diệt thẳng tay

Những kẻ hèn nhát theo Tây phản nòi

Triều đình và Pháp trả lời

Quan binh tiến tới hiệp đồng tấn công

Tướng Schants có lực lượng đông

Bọn chúng phối hợp nhiều vòng bao vây

Không đương đàu nổi súng Tây

Nghĩa quân bỏ chạy, mất đi nhiều đồn

Giặc Tây bố ráp dập dồn

Tình hình nguy khốn, nghĩa quân cứ lùi

Trần Văn Dư bèn rút lui

Ông bàn kế hoạch tạm thời giải binh

Trốn tránh quan quân triều đình

Chờ đợi xem xét tình hình về sau

Nguyễn Duy Hiệu ra đứng đầu

Văn Dư có ý muốn vào gặp vua

Vì ông trước là thầy vua

Ông muốn xin với nhà vua vài điều

Tuy nhiên ông chưa vào triều

Quảng Nam tổng đốc đã điều tra ra

Châu Đình Kế bắt Văn Dư

Kế muốn dùng đó để mà lập công

Kế tìm cách dụ hàng ông

Kế rằng người Pháp tấn công kinh thành

Quan binh bị đánh tan tành

Không ai đủ sức đấu tranh bây giờ

Sao ông không lo làm thơ

Bày đặt nổi loạn giở trò mà chi

Tôi khuyên ông hàng Tây đi

Ông muốn cái gì họ cũng chiều ngay

Văn Dư rằng bọn giặc Tây

Chúng đang giày xéo đất này ngày đêm

Anh hùng khắp xứ nổi lên

Không ai chịu sống ươn hèn như mi

Muốn giết ta thì giết đi

Hàng Tây làm gì để nhục cháu con

Kế rằng người sống phải khôn

Mạng không giữ được thì còn mong chi

Chúng ta chống Tây bằng gì

Bọn họ vũ khí thật là tối tân

Nhẫn nhục để giữ bản thân

Sau này có lúc cháu con trả thù

Ông đừng trung quá hoá ngu

Triều đình còn bị đánh thua kia kìa

Dư rằng khỏi nói làm chi

Chúng ta khác chí không đi chung đường

Ông đã bán đứng quê hương

Tôi không thích sống chung phường tay sai

Vậy là Kế quyết ra tay

Kế mượn quân Pháp giết ngay anh hùng

Nguyễn Duy Hiệu về Kế Sơn

Ông chỉnh đốn lại nghĩa quân dần dần

Tân Tỉnh Trung Lộc bản doanh

Nghĩa quân lớn mạnh bắt đầu tìm Tây

Đường xe lửa Pháp định xây

Đèo Hải Vân có lính Tây thăm dò

Duy Hiệu tiến đến đánh vô

Tây chết hết số công binh mở đường

Bãi Chài rồi lại Cẩm Muồng

Nghĩa quân mai phục các đường đánh ra

Lính Tây cùng lính triều ca

Bỏ xác la liệt đầy ra cánh đồng

Trung Kỳ khâm sứ phản công

Hector cho lính rất đông đánh vào

Triều đình cử Nguyễn Thân theo

Hai cánh quân lớn bắt đầu xông lên

Tân Tỉnh Trung Lộc nát tan

Gò May bị phá tan hoang không còn

Nghĩa quân tháo chạy khỏi đồn

Duy Hiệu, Bá Phiến hết lòng phá vây

Cửa An Hoà dừng vài ngày

Sau đó họ chạy trở về Phước Sơn

Nguyễn Thân lại kéo quân lên

Thế cùng lực kiệt, nghĩa quân suy tàn

Vì muốn cứu mạng ba quân

Phan Bá Phiến phải tự thân huỷ mình

Duy Hiệu từ giã nghĩa binh

Ông về thăm viếng mẹ mình vài hôm

Sau đó ông tự đeo gông

Một mình đến gặp Nguyễn Thân nộp mình

Ông bị giải về triều đình

Chính quyền dự tính khuyên ông đầu hàng

Nhưng Hiệu khí tiết hiên ngang

Nên Viện Cơ Mật vội vàng giết ngay

Nguyễn Thân đàn áp thẳng tay

Nghĩa sỹ bị giết mỗi ngày một đông

Pháp khen và đã thưởng công

Bội Tinh Bắc Đẩu huân chương sáng ngời

Vua Đồng Khánh khen hết lời

Nguyễn Thân được thưởng vàng thoi, lụa là

Hàm Thượng thư về ông ta

Nghĩa Định Tiễu phủ sứ là chức danh.

Đồng thời có một hùng anh

Nguyễn Xuân Ôn vốn trung thành với vua

Sau khi thất thủ kinh đô

Xuân Ôn cũng đã phất cờ dấy binh

Nghệ An là tổng hành dinh

Ông cho quân lính dựng thành Đồng Thông

Buổi đầu, nghĩa sỹ theo đông

Xuân Ôn anh dũng luôn xông đi đầu

Quân Pháp lắm trận thua đau

Nghĩa quân đã đánh chiếm vào vài nơi

Pháp thiệt hại một số người

Cho nên tức tối bắt đầu phản công

Pháp bỏ ra ít vàng ròng

Chúng đi dụ dỗ lấy lòng nghĩa quân

Những ai sống chỉ vì thân

Họ liền bán đứng anh em của mình

Cộng thêm lính của triều đình

Trà trộn vào đám nghĩa binh thăm dò

Vì thế nghĩa quân thua to

Pháp được chỉ điểm đánh vô đại đồn

Trận Đồng Nhân Pháp mạnh hơn

Chúng đánh dồn dập, nghĩa quân tơi bời

Nguyễn Xuân Ôn chạy tháo lui

Vết thương đầy hết trên người thảm thương

Trận Xóm Bố, ông cùng đường

Tính là tự sát thế nhưng không thành

Giặc bắt ông về kinh thành

Pháp đi bố ráp nghĩa binh mỗi ngày

Quê hương tràn ngập giặc Tây

Gia đình ly tán, đắng cay ngút trời

Nguyễn Xuân Ôn bị bắt rồi

Khởi nghĩa vì đã hết người cầm quân

Thế nên tan rã dần dần

Nước Nam uất ức dâng tràn nước sông.