KINH THÀNH THẤT THỦ

 KINH THÀNH THẤT THỦ

Trích " Cuộc trường chinh ba vạn ngày"

Tác giả Nguyễn Duy Sắc

Triều đình bí lối cùng đường

Hà Nội bị chiếm, phố phường ra tro

Vua Dục Đức không biết lo

Hai phe chủ chiến, chủ hoà tranh nhau

Nguyễn Văn Tường lắm mưu sâu

Ông Tôn Thất Thuyết đứng đầu ba quân

Hai ông muốn đuổi thực dân

Họ đã kêu gọi trung thần về phe

Đức vua đứng giữa im re

Thuyết, Tường lập kế phế đi thay người

Vua Hiệp Hoà lên nối ngôi

Triều đình trăm sự rối bời cả ra

Đại Nam hoàng đế Hiệp Hoà

Đối diện những mối bất hoà rất nguy

Nam triều mỗi lúc một suy

Quan lại phần lớn sống vì bản thân

Tôn Thất Thuyết là trung thần

Ông luôn muốn đánh thực dân hết lòng

Nhưng vua lại giáng chức ông

Bởi nhiều hoà ước ông không đồng tình

Thuyết liền đảo chính triều đình

Ông dẫn quân lính vào triều bắt vua

Những người thân Pháp từ xưa

Thuyết trừ khử hết không chừa một ai

Hoàng đế Kiến Phúc được thay

Binh quyền về hết vào tay Thuyết, Tường

Vua không đủ sức đảm đương

Mệnh yểu nên mới nửa đường ra đi

Thuyết lại dựng vua Hàm Nghi

Ông lo phòng thủ kinh kỳ kỹ hơn

Bắc Kỳ bị Pháp chiếm luôn

Triều đình đã hết chủ trương để đòi

Nội bộ ta lủng củng rồi

Chủ hoà, chủ chiến luôn lời cãi nhau

Chủ chiến không chịu cúi đầu

Chủ hoà thì muốn ngoại giao nhún nhường

Tôn Thất Thuyết, Nguyễn Văn Tường

Hai ông chủ chiến tìm đường đánh Tây

Chủ hoà bàn việc hàng Tây

Mong muốn được sống những ngày ấm no

Trần Tiến Thành, Nguyễn Hữu Độ

Ngoài ra còn có một vài Hoàng thân,...

Họ luôn bàn chuyện lui quân

Hoà hoãn với Pháp để nhàn tấm thân

Nhưng phe chủ chiến cầm quân

Binh quyền họ nắm ở trong tay mình

Thuyết, Tường tổ chức kháng binh

Hai ông cho lính diệt phe thủ hoà

Củng cố sức mạnh quân ta

Cả hai quyết đuổi Pháp ra nước mình

Họ bố trí lại quân binh

Bắc Kỳ nhiều tỉnh bắt đầu đứng lên

Quan Khâm sai Hoàng Kế Viêm

Ông tổ chức lại quân miền Sơn Tây

Trương Quang Đản dựng pháo đài

Đản đi chiếm lại một phần Bắc Ninh

Tạ Hiện củng cố đội hình

Hiện đánh Nam Định diệt vài đồn Tây

Phạm Vũ Mẫn cũng ra ngay

Ông Nguyễn Thiện Thuật ngày ngày chuyển quân

Bắc Kỳ kháng chiến toàn dân

Quân Pháp đối phó có phần khó ra

Nhưng vũ khí Pháp hơn ta

Do đó hầu hết quân ta phải lùi

Nguyễn Văn Tường chạy tới lui

Ông khéo léo nói những lời dễ nghe

Để lắng dịu tình hình đi

Mục đích chuẩn bị chiến tranh lâu dài

Pháp làm bộ ngưng vài ngày

Sau đó chúng lại ra tay giở trò

Từ Bắc Kỳ, chúng kéo vô

Pháp vào thành Huế hét hò trách ta

Rằng triều đình của nước ta

Hàm Nghi hoàng đế khi mà lên ngôi

Chưa hề xin phép một lời

Khâm sứ Rheinart, hắn đòi vào cung

Phía ta cố gắng nhún nhường

Pháp đi rảo khắp các đường ngênh ngang

Đồn Mang Cá, Pháp kéo sang

Chúng vào chiếm đóng để làm đồn binh

Vua ta chấp nhận cúi mình

Pháp vào đứng trước triều đình phong vương

Xong xuôi, chúng lại lên đường

Pháp đi dẹp những chiến trường lẻ loi

Tôn Thất Thuyết hận trong người

Ông kêu gọi hết những ai trung thành

Kế hoạch được vạch ra nhanh

Căn cứ Tân Sở tiến hành dựng xây

Quân lương được chuyển đến đây

Súng đạn cũng được mỗi ngày kéo lên

Quân Nam huấn luyện ngày đêm

Tân Sở mỗi lúc có thêm đông người

Quân Phấn Nghĩa được ra đời

Tướng Trần Xuân Soạn là người chỉ huy

Tân Sở thành một thành trì

Là nơi căn cứ cứu nguy kinh thành

Từ sau hoà ước Pháp- Thanh

Quân ta mất đất, mất thành khắp nơi

Bắc Kỳ đã mất sạch rồi

Pháp có kế hoạch đánh nơi kinh thành

Bọn chúng huy động rất nhanh

Một ngàn binh lính và người đánh thuê

Từ Bắc Kỳ chúng tiến về

Chúng đưa yêu sách hét hò thị uy

Rằng vua giao nộp kinh kỳ

Chấp nhận bảo hộ thế thì mới yên

Triều đình rối nhặng cả lên

Pháp yêu cầu Thuyết phải ra điều đình

Nhưng Thuyết đã nắm tình hình

Ông liền cáo bệnh ở nhà không đi

Phạm Thận Duật và Tường đi

Tường gặp tướng De Courcy trình bày

De Courcy lên mặt ngay

Rằng sao vua của các ngài không ra

Các ngài khinh khi chúng ta

Người Pháp đến Việt chính là mở mang

Pháp cho ông ấy ngai vàng

Vậy mà ông ấy không màng đến ta

Hãy mở Ngọ Môn đón ta

Nếu không quân của chúng ta đánh vào

Lúc đó đừng trách tại sao

Các ông chớ có kêu gào van xin

Nguyễn Văn Tường bèn nín thinh

Tường cố gắng nhịn để qua chuyện này

Ông báo Tôn Thất Thuyết hay

Rằng ta chắc phải ra tay trước rồi

Bọn chúng hạch sách với tôi

Bắt vua phải tới chào mừng mời vô

Tình hình là rất gay go

Ông xem sét kỹ tính cho chu toàn

Thuyết nghe xong rất ứa gan

Thuyết rằng chúng định làm càn gì đây

Chúng dám khinh miệt xứ này

Nước nam có luật xưa nay rõ ràng

Bọn mi thật quá ngang tàng

Chúng ta không thể dễ dàng khoanh tay

Thuyết truyền Trần Xuân Soạn hay

Soạn huy động lính vào ngay trong ngày

Tháng năm vào đêm hai hai

Năm là Ất Dậu, uất đầy Hương Giang

Quân ta bí mật nhẹ nhàng

Tướng Soạn điều lính trong thành khẩn trương

Quân ta chặn các ngả đường

Cổng thành đóng lại, súng giương sẵn sàng

Tôn Thất Lê vượt Hương Giang

Thuỷ sư Hiệp Lý cũng đang tiến vào

Thuyết cùng với Soạn gặp nhau

Hai người chuẩn bị đánh vào các nơi

Bố trí tất cả xong rồi

Thuyết bắn pháo lệnh cho người xông lên

Đại bác ta nổ vang rền

Pháp trong Mang Cá nhiều tên tiêu đời

Toà Khâm Sứ cháy khắp nơi

Quân Pháp tạm thời chịu ít thương vong

Quân Nam ra sức tấn công

Chủ yếu ta có số đông hét hò

Thần công không bắn được xa

Nên đồn Mang Cá chẳng hư hại nhiều

Pháp không thiệt hại bao nhiêu

Chúng đang dự liệu đánh ra trả đòn

Tạm thời chúng thủ bên trong

Chờ khi trời sáng phản công lại mình

Quân ta đánh đến bình minh

Nhưng chưa làm chủ tình hình các nơi

Pháp phản công lại liên hồi

Hoả lực chúng mạnh đẩy lùi quân ta

Các tướng mình cố xông pha

Nhưng tình thế khó nhiều ra hết rồi

Binh sỹ chạy ngược chạy xuôi

Giặc đã chiếm hết các nơi trong thành

Nguyễn Văn Tường vào Hoàng Thành

Hồ Văn Hiển cũng đến nhanh tức thì

Hai người hộ giá vua đi

Hoàng gia tất cả tiến về cửa nam

Đức Từ Dũ dặn Tường rằng

Ông lo thu xếp hoà đàm với Tây

Tường rằng: Thái hậu đi ngay

Quân Pháp chúng đến nơi này là nguy

Thế là Hoàng gia rút đi

Tướng Tôn Thất Thuyết cũng đi theo đoàn

Ông còn có đúng trăm quân

Kinh thành thất thủ, nhân dân khổ sầu

Nước non bi đát thương đau

Hương Giang thơ mộng nhuộm màu máu tươi

Pháp cướp phá khắp mọi nơi

Hãm hiếp, tàn sát không người nào tha

Xác người đầy rẫy cả ra

Pháp cướp ngân khố, ngọc ngà, trân châu

Bạc vàng chúng chuyển xuống tàu

Chúng vét sạch hết không đâu chúng chừa

Chúng ngồi lên cả ngai vua

Bắt nhiều cung nữ làm trò qua đêm

Còn đâu Cương Thổ Đại Nam

Còn đâu ngôi báu bao năm trị vì

Trấn Bình Đài mất quốc kỳ

Ngọ Môn thành lối giặc đi mỗi ngày

Hương Giang chan chứa đắng cay

Nước sông ghi nhớ hận này muôn thu.