THÀNH HÀ NỘI THẤT THỦ

 THÀNH HÀ NỘI THẤT THỦ

Trích” Cuộc trường chinh ba vạn ngày”

Tác giả: Nguyễn Duy Sắc

Dân Nam Kỳ rất đau lòng

Triều đình bất lực nên không làm gì

Nguyễn Trung Trực đã chết đi

Nhưng mà sỹ khí vẫn còn âm vang

“ Khi nào hết cỏ nước Nam

Người Nam khi ấy không còn đánh Tây”

Lời nguyền theo gió xa bay

Anh hùng nổi dậy khắp nơi đánh đồn

Pháp đàn áp dã man hơn

Càng làm tăng sự oán hờn nhiều thêm

Pháp bình định cả miền nam

Bắt ép người Việt vào làm tay sai

Nam Kỳ thuộc địa từ đây

Kiến trúc kiểu Pháp được xây từ từ

Sài Gòn được vẽ quy mô

Pháp xây thành phố này làm trung tâm

Nho sỹ ta rất hờn căm

Bởi thực dân Pháp phá đi đình, chùa

Pháp dựng lên nhiều nhà thờ

Vũ trang hỗ trợ Giáo dân hết lòng

Pháp trả lại đất Nam Vang

Vua Miên trở lại ngai vàng lên ngôi

Đại Nam cương thổ mất rồi

Người Nam sống cảnh tôi đòi vong nô

Pháp bắt dân Việt nộp tô

Thuế đủ các loại đóng cho chính quyền

Quy hoạch nhiều khu đồn điền

Người Việt phải đến để làm cu ly

Phong tục bị mất dần đi

Truyền thống cũng chẳng còn gì như xưa

Pháp cứ cướp bóc say sưa

Nam Kỳ thống đốc hơn vua nước mình

Sướng đời bọn lính viễn chinh

Rượu ngon, gái đẹp chúng giành ăn chơi

Nước Nam rối rắm tơi bời

Triều đình chỉ biết có ngồi than van

Ổn định toàn cõi miền nam

Thực dân Pháp muốn cướp thêm Bắc Kỳ

Bọn chúng kiếm cớ tức thì

Rằng thương gia bị Triều đình cấm quan

Buôn bán đã gặp khó khăn

Ảnh hưởng kinh tế cho dân Pháp kiều

Thế nên Pháp đã dở chiêu

Quân đội bí mất được điều ra ngay

Soái Phủ Nam Kỳ ra tay

Francis Garnier lên ngay hành trình

Bọn chúng bắt ta giải trình

Về việc phía mình ngăn cản thương nhân

Dupuis có sẵn lòng gian

Hắn đã do thám quân ta tỏ tường

Đúng là một kẻ gian thương

Bọn chúng câu kết kiếm đường đánh ta

Nhưng vì căn cứ ở xa

Cho nên bọn chúng giả vờ ngoại giao

Trước mặt nói chuyện ngọt ngào

Rằng là thương thảo vấn đề bán buôn

Dupuis thông thạo nhiều đường

Hắn vẽ ra hết phố phường, nhà dân

Những chỗ triều đình đóng quân

Địa hình Bắc bộ được lên bản đồ

Quân ta vẫn chẳng nghi ngờ

Pháp đưa yêu sách bắt ta thi hành

Nguyễn Tri Phương phải điều đình

Ông đích thân mình đến gặp Garnier

Sau nhiều tranh cãi hai phe

Phía Pháp ra vẻ bề trên bảo rằng

Thương nhân Pháp đến làm ăn

Nhưng họ lại gặp khó khăn đủ đường

Loạn đảng quấy phá nhiễu nhương

Bản chức lên đường ra dẹp loạn thôi

Hai nước giờ thông thương rồi

Buôn bán có lợi cho đôi bên mà

Chúng muốn ép Triều đình ta

Hỗ trợ cho những thương gia Pháp Kiều

Nhưng Triều đình quyết không chiều

Lệnh truyền trục xuất bọn điêu dân này

Pháp Việt cần thương thuyết ngay

Vấn đề buôn bán của hai chính quyền

Tình hình vì thế căng lên

Garnier quyết định gọi thêm chiến thuyền

Chúng đưa tối hậu thư lên

Yêu cầu Tổng đốc giao liền thành ngay

Chúng chuẩn bị súng ống đầy

Tàu chiến đã đến chờ ngày tấn công

Lực lượng của Pháp không đông

Nhưng chúng bí mật ẩn trong dân thường

Một số toán lính Lê Dương

Việt gian dẫn lối, đưa đường ranh ma

Nguyễn Tri Phương quá thật thà

Ông chủ quan là Pháp chẳng ra tay

Tình báo Việt không hề hay

Pháp đến Hà Nội không ai thể ngờ

Tàu nhỏ chở lính Pháp vô

Bọn chúng lẳng lặng lên bờ ém quân

Ta vẫn chưa chịu điều quân

Nguyễn Tri Phương đã có phần chủ quan

Pháp chỉ có hai trăm quân

Trong khi quân Việt sáu ngàn tinh binh

Pháp áp sát bất thình lình

Bọn chúng cho lính từ xa bắn vào

Sau đó chúng đến sát hào

Lính Pháp vượt cầu, phá cửa thành ngay

Quân Việt không kịp trở tay

Vì Pháp đã ở dưới ngay chân thành

Bọn chúng đột nhập quá nhanh

Thế trận quân Việt tình hình khó ra

Nguyễn Tri Phương dẫn quân ra

Ông cùng phò mã Nguyễn Lâm thủ thành

Tàu Pháp nã đạn phá thành

Quân Nam nghe nổ thất kinh tinh thần

Súng Pháp bắn đạn ầm ầm

Hà Nội tan nát, nhân dân hoảng hồn

Chúng ta chưa kịp ra quân

Pháp đã đánh chiếm cửa nam mất rồi

Nguyễn Lâm chiến đấu ngược xuôi

Ông bị trúng đạn gục nơi chân thành

Pháp xông thẳng đến chiếm thành

Quân Việt trong thành buông súng chạy đi

Pháp bắt Nguyễn Tri Phương đi

Chúng khuyên ông hãy theo về thực dân

Nhưng ông kiên quyết tinh thần

Trung thành với nước, không làm Việt gian

Hà Nội văn hiến ngàn năm

Nay phải chịu nằm dưới gót thực dân

Thê Húc buồn nhớ xa xăm

Tháp rùa hoài niệm tháng năm huy hoàng

Pháp vào bắn phá tan hoang

Còn gì một thuở son vàng Thăng Long

Sỹ phu đất bắc đau lòng

Biết bao nước mắt buồn trông xa vời

Hà Nội bị chiếm mất rồi

Các tỉnh lân cận, lòng người ngổn ngang

Pháp chiếm một cách nhẹ nhàng

Chỉ trong nửa tháng, Bắc Kỳ lung lay

Triều đình ta biết chuyện này

Vua phái sứ giả trình bày thiệt hơn

Ta yêu cầu Pháp rút quân

Trả lại Hà Nội cho quân Nam triều

Nhưng Pháp đâu có biết điều

Chúng đã lấn chiếm thêm nhiều đất đai

Quân triều đình thua chạy dài

Bắc Kỳ mất hết vào tay kẻ thù

Triều đình không thể nào lo

Nhân dân khởi nghĩa tự lo cho mình

Lưu Vĩnh Phúc đã dẫn binh

Ông là thủ lĩnh Cờ Đen Hoa kiều

Pháp mải đánh quân Nam triều

Vĩnh Phúc mai phục giết nhiều lính Tây

Tướng Phúc làm chủ Sơn Tây

Ông đến Cầu Giấy tấn công vài đồn

Pháp thiệt hại một số quân

Francis Garnier buộc dẫn quân trả đòn

Ai ngờ Vĩnh Phúc tài hơn

Ông ta dụ Pháp vào vòng phục binh

Cờ đen đánh bất thình lình

Garnier trúng đạn đầy mình, chết ngay

Phía Pháp nhận được tin này

Cho rằng đại uý Garnier tự làm

Chính phủ không có dụng tâm

Thế nên Pháp sẽ rút quân trở về

Pháp trao trả lại Bắc Kỳ

Tạm thời mọi chuyện lắng đi dần dần

Nhưng mà mâu thuẫn trong dân

Những ai thân Pháp dần dần bị truy

Không phân biệt tôn giáo gì

Liên hệ với Pháp tức thì chết ngay

Triều đình buộc phải ra tay

Quan quân ổn định chuyện này vài năm

Triều đình củng cố lòng dân

Hoàng Diệu trấn thủ Hà thành vừa ra

Pháp lại có ý đánh ta

Nên chúng chuẩn bị rất là đông quân

Vũ khí vận chuyển dần dần

Lính tráng tinh nhuệ đã lên chiến thuyền

Henri Rivière được giao quyền

Ông ta thẳng tiến Bắc Kỳ rất nhanh

Hay tin phía Pháp động binh

Phía ta theo dõi tình hình gắt gao

Các trấn đắp luỹ, đào hào

Vũ khí chuẩn bị đánh nhau sẵn sàng

Henri Rivière rất ngênh ngang

Lão gửi một lá thư sang phía mình

Rằng quan trấn thủ Hà Ninh

Và những quan lại Triều đình của ta

Khiêu khích nên Pháp mới ra

Do đó muốn tốt thì ta nên hàng

Hoàn Diệu không nói không rằng

Thực ra ông biết dã tâm Pháp rồi

Đánh thi cứ đánh đi thôi

Lắm chuyện ăn nói lôi thôi làm gì

Triều đình chưa rõ chuyện chi

Nên quân khắp xứ Bắc Kỳ áng binh

Hà Nội đơn độc một mình

Hoàng Diệu phải cố gồng mình lo toan

Quân Pháp đánh chiếm cửa Nam

Chúng dùng tàu chiến bắn tan tường thành

Quân ta bỏ chạy khỏi thành

Vì thần công Pháp bắn nhanh kinh hồn

Pháp phá huỷ hết các đồn

Hoàng Diệu chống đỡ trong cơn sức tàn

Ông đến Võ Miếu thở than

Rằng chắc vận nước mình tàn đến nơi

Phải chăng có phải ý trời

Hay là do bởi lòng người ly tan

Ông dùng một dải lụa vàng

Tự sát một cách hiên ngang với thành

Pháp vào phá sạch sành sanh

Hoàng cung, thái miếu đều thành đống tro

Chúng đặt mìn phá hết chùa

Thăng Long văn hiến ngày xưa tan tành

Còn đâu bóng dáng hùng anh

Còn đâu một thuở đô thành xa hoa

Còn đâu Đại Việt tinh hoa

Chỉ thấy ngọn sóng Hồng Hà than van

Vì đâu non nước điêu tàn

Tất cả vì lũ thực dân bạo cuồng.