CHIẾN THẮNG NGỌC HỒI ĐỐNG ĐA

 CHIẾN THẮNG NGỌC HỒI- ĐỐNG ĐA MÙA XUÂN 1789

( KỶ DẬU)

Tác giả Nguyễn Duy Sắc 2005

Thơ lục bát

Thể loại : Lịch Sử

Vua Lê sang đất Long Châu

Phủ phục cúi đầu cầu viện Mãn Thanh

Càn Long phát động chiến tranh

Tổng Đốc Lưỡng Quảng tiến hành động binh

Tôn Sỹ Nghị sẽ thân chinh

Hai mươi vạn lính và phu lên đường

Chiêu Thống quay lại quê hương

Vua ban ngay chiếu Cần Vương cho mình

Kinh Bắc tạm đóng triều đình

Nhà Lê tuyển mộ quân binh chờ thời

Quân Thanh chuẩn bị tới nơi

Bắc Hà sẽ thuộc bầu trời họ Lê

Tôn Sỹ Nghị không lề mề

Ba cánh quân đã tuyên thề đi ngay

Ô Đại Kinh hướng phía Tây

Từ Vân Nam chúng kéo bầy tiến sang

Ải Bạch Mã vượt dễ dàng

Qua Tuyên Quang đến địa bàn Sơn Tây

Mùa đông lạnh lẽo cỏ cây

Núi rừng Tây Bắc tràn đầy tóc tang

Giặc qua giẫm nát xóm làng

Nhân dân tháo chạy, tiếng than não nề

Nam Quan Sỹ Nghị tiến về

Đại quân chủ lực nhà nghề rất đông

Hứa Thế Hanh, Trương Triều Long

Thượng Duy Thăng, Lý Hoá Long đều tài

Sầm Nghi Đống cũng rất oai

Từ Long Châu, Đống đến ngay Cao Bằng

Ba cánh quân Mãn tiến sang

Lương thực do Phúc Khang An điều hành

Nhiều trạm lương được dựng nhanh

Dân phu gồng gánh đêm ngày tải lương

Nghe tin quân Mãn lên đường

Nguyễn Ánh vận tải giúp lương kẻ thù

Do đường biển lắm sương mù

Bão lớn bao phủ, đắm đoàn thuyền lương

Giặc vừa vào đến biên cương

Lính Tây Sơn đã lên đường chạy đi

Phan Khải Đức không biết gì

Thế yếu nên Đức phải đi ra hàng

Ngô Văn Sở cũng hoang mang

Thế giặc mạnh quá biết làm sao đây

Tây Sơn mở hội đàm ngay

Ngô Thì Nhậm muốn rút ngay bảo toàn

Nhậm rằng: giặc qua Nam Quan

Sức lực còn khoẻ hãy khoan đương đầu

Ta chờ cho giặc vào sâu

Nhuệ khí suy giảm bắt đầu lo ra

Chúng ta sẽ giả nghị hoà

Xem như thế yếu để mà tránh đi

Chờ vài ngày chẳng mất gì

Nếu giờ mà đánh thế thì sẽ thua

Ngô Văn Sở chẳng có vừa

Rằng trang đại tướng lộc vua hưởng nhiều

Đáp đền chưa được bao nhiêu

Chúng ta cũng phải ít nhiều báo ân

Ông là một kẻ văn nhân

Lòng dạ hèn yếu chớ bàn việc binh

Ở đây tôi là tổng binh

Mọi việc chiến sự một mình phải lo

Nhậm rằng: ngài phải hiểu cho

Việc quân ta phải đều lo chung mà

Giặc thù muốn diệt chúng ta

Vận nước nguy biến đàn bà chung vai

Tôi biết ngài là tướng tài

Nhưng ta nên tạm lui vài ba hôm

Tặng cho chúng mấy bữa cơm

Rồi ta quét sạch như rơm thôi mà

Phan Văn Lân đã hiểu ra

Lân rằng: ngài Nhậm thật là ý hay

Tôi đồng ý kế hoạch này

Tạm thời cho giặc vài ngày vui chơi

Chờ Bắc Bình Vương đến nơi

Ta đánh bọn chúng tơi bời một phen

Đã là tướng không ai hèn

Lực lượng ta yếu cần nên bảo toàn

Trứng chọi đá sẽ vỡ tan

Tiết Chế nên nghe lời bàn sẽ hay

Sở rằng: vậy ngài nói ngay

Tình hình thế cục lúc này làm sao

Nhậm rằng: rút chứ thế nào

Thuỷ quân ta lạm lánh vào Biện Sơn

Lục quân Tam Điệp dừng chân

Ta đợi quân của Phú Xuân vài ngày

Kế sách cần phải làm ngay

Nếu mà chậm trễ không hay chút nào

Ngô Văn Sở mới thở phào

Rằng xuýt chút nữa hoạ vào thân tôi

Ý ông tôi đã hiểu rồi

Bây giờ quyết định của tôi thế này

Tướng đâu mau nhận lệnh ngay

Bến Xương Giang tạm đến đây đóng đồn

Giao chiến phải thua nghe không

Phan Văn Lân phải lập công lần này

Một vạn quân giao ông đây

Ông đánh vài trận cho hay thật vào

Thua cũng được không có sao

Chúng ta phải dụ giặc vào Thăng Long

Sau khi mọi việc bàn xong

Quân Tây Sơn đã đồng lòng rút đi

Quân Thanh không trở ngại gì

Hành quân dễ quá tức thì huênh hoang

Tôn Sỹ Nghị đến Tam Tằng

Doanh trại được dựng lên bằng thân tre

Đất bùn đắp cao làm kè

Xung quanh có cắm chông tre dưới hào

Phan Văn Lân tiến quân vào

Lân vượt Nguyệt Đức bắt đầu đánh ngay

Tôn Sỹ Nghị đã bủa vây

Súng hoả sang trong trận này phát huy

Phan Văn Lân vào thế nguy

Rất nhiều binh sỹ Tây Sơn bỏ mình

Tôn Sỹ Nghị điều kỵ binh

Giặc đã đánh úp đồn binh Thị Cầu

Phan Văn Lân phải rút mau

Ông cho quân phá hết cầu trên sông

Tây Sơn dùng súng thần công

Hoả lực chặn giặc vượt sông bằng cầu

Sau đó Lân vượt sông Cầu

Tập kích quân Mãn nhưng đâu có thành

Một nghìn quân tan rã nhanh

Lân phải bỏ chạy rất nhanh cứu mình

Sau khi củng cố quân binh

Phan Văn Lân lại tự mình đánh ra

Trương Triều Long đến từ xa

Lân đã cùng với ông ta đối đầu

Sau một vài hiệp đánh nhau

Văn Lân lùi lại phía sau thình lình

Tây Sơn rút hết tướng binh

Quân Thanh làm chủ tình hình mọi nơi

Tây Sơn tháo chạy hết rồi

Tôn Sỹ Nghị tiến một hơi đến thành

Thăng Long bị chiếm rất nhanh

Chiêu Thống về lại kinh thành làm vua

Giặc Thanh cướp bóc búa xua

Tàn phá lăng tẩm đình chùa mọi nơi

Lê Chiêu Thống chỉ than trời

Tôn Sỹ Nghị thoả sức chơi tiệc tùng

Ông ta tự ý vào cung

Vua Lê kính cẩn khiêm cung nghe lời

Lòng dân ngán ngẩm rã rời

Danh nho, học sỹ buông lơi chính trường

Vua Lê nhận chiếu phong vương

Hiệu gọi An Nam Quốc Vương đàng hoàng

Tôn Sỹ Nghị mồm oang oang

Rằng sang phò tá ngai vàng nhà Lê

Tôn thất Lê triều hả hê

Họ vơ quyền bính hết về trong tay

Ở Thăng Long được vài ngày

Quân Thanh ra sức thẳng tay thanh trừng

Đầu rơi, máu chảy không ngừng

Hồ gươm rặng liễu rưng rưng u buồn

Mưa xuân rả rích cứ tuôn

Tháp rùa nuối tiếc cội nguồn xa xưa

Quân Thanh chè chén say sưa

Tha hồ làm gió làm mưa hả lòng

Ổn định mọi thứ đã xong

Quân Thanh đóng dọc sông Hồng đồn binh

Đồn Hà Hồi tại Thường Tín

Tập trung nhiều đội tinh binh trại này

Pháo thủ toàn những lính hay

Súng ống hiện đại đã bày bố ra

Đồn Ngọc Hồi cách không xa

Thanh Trì chính là địa điểm dựng xây

Hứa Thế Hanh trấn nơi đây 

Chiến luỹ kiên cố rất dày và cao

Xung quanh cắm cọc, đào hào

Địa lôi phong toả lối vào, đường ra

Hà Nam cách đó không xa

Đồn Nhật Tảo ở huyện là Duy Tiên

Đồn Nguyệt Quyết ở Thanh Liêm

Quân Thanh cảm thấy rất yên tâm rồi

Cho nên cứ thế vui thôi

Mùa xuân đang đến sướng ôi gì bằng

Ngô Văn Sở rất lo lắng

Toàn quân lẳng lặng rút đi âm thầm

Biện Sơn, Tam Điệp phía nam

Sở đóng quân tạm để chờ viện binh

Đô đốc Tuyết báo quân tình

Nguyễn Huệ cười rất tự tin bảo rằng

Ngô Thì Nhậm quả tài năng

Mưu cao như thế ai bằng được đây

Đúng như ý của Huệ này

Quân Thanh ta chỉ vài ngày dẹp tan

Không cần nhiều những lời bàn

Nguyễn Huệ làm lễ trước đàn Nam Giao

Ngọn cờ chính nghĩa lên cao

Lời hịch ban bố đánh vào lòng dân

Hịch rằng: Đinh, Lê, Lý, Trần

Đời nào cũng có minh quân anh hùng

Bảo toàn bờ cõi núi sông

Chưa ai có lòng luồn cúi ngoại bang

Nội chiến gây cảnh lầm than

Tây Sơn hảo hán dựng cờ cứu dân

Nay vua anh sức yếu dần

Ta nguyện tiếp bước thay chân nắm quyền

Một lòng giữ vững lời nguyền

Giữ gìn bờ cõi lưu truyền cháu con

Vua Lê bán đứng giang sơn

Phụ công ta đã hai lần giúp cho

Vận nước nguy trăm họ lo

Nay trời đã ủng hộ cho Huệ này

Ta lên hoàng đế hôm nay

Quang Trung là hiệu, trẫm đây xin thề

Thu non sông một mối về

Học hỏi tiên đế những điều nghĩa nhân

Một lòng vì nước vì dân

Vua tôi trên dưới phải cần chung lo

Toàn quân hưởng ứng reo hò

Quang Trung tiếp tục hô to lên rằng

Bắc Hà giặc Mãn hung hăng

Trẫm sẽ kiên quyết quét phăng trận này

Phải đánh cho để tóc dài

Đánh để còn thấy được hoài răng đen

Đánh để biết ta không hèn

Đánh cho giặc biết một phen kinh hoàng

Đánh cho manh giáp chúng tan

Đánh cho chúng biết người nam anh hùng

Trống trận thúc giục tùng tùng

Tiếng hô vạn tuế Quang Trung vang rền

Vua khoác áo hoàng bào lên

Gươm vung dứt khoát chỉ lên trên trời

Ánh thép loé chớp sáng ngời

Quang Trung hô lớn một lời xuất quân

Những đàn voi đã ra trận

Quân Tây Sơn khắp các trấn kéo về

Toàn quân đội ngũ chỉnh tề

Tại Nghệ An vua làm lễ duyệt binh

Quang Trung trực tiếp điều binh

Tam Điệp nhiều cánh quân mình hội nhau

Đại quân chỉnh đốn xe tàu

Thần công, xe ngựa nối nhau trải dài

Quân đi thần tốc như bay

Quân Thanh cũng đã được hay chuyện này

Hứa Thế Hanh tiến xuống ngay

Mãn Thanh tức tốc cả ngày chuyển quân

Trời xuân chim én quây quần

Mai vàng ở đất Phú Xuân chuyển vào

Lòng dân hớn hở xôn xao

Lòng người ngóng đợi vua vào Thăng Long

Quân dân khắng khít đồng lòng

Mong đợi đến lúc đuổi xong quân thù

Quân đi gió cuốn mịt mù

Năm cánh quân lớn từ từ tiến ra

Hoa đào nở khắp Bắc Hà

Điềm báo chiến thắng quân ta đang gần

Từ Tam Điệp, vua tiến quân

Sông Giao Thuỷ vua bất thần tấn công

Đồn Gián Khẩu địch không đông

Tướng Hoàng Phùng Tứ nhảy sông chạy liền

Tây Sơn tiếp tục đánh lên

Bắt sống tất cả những tên dò đường

Đồn Nhật Tảo không thể đương

Đồn Nguyệt Quyết bị dọn đường rất nhanh

Đồn Hà Hồi lực mong manh

Quang Trung dàn trận tiến hành bao vây

Loa gọi hàng phát vào đây

Quân Thanh hoảng hốt dâng ngay thành trì

Không gì cản nổi vua đi

Ngọc Hồi không biết cách gì để ngăn

Tôn Sỹ Nghị liền lo lắng

Hứa Thế Hanh thì ngậm đắng chờ thời

Viện binh chưa kịp đến nơi

Tây Sơn đến trước mặt rồi còn đâu

Hứa Thế Hanh lo đau đầu

Không hiểu Nguyễn Huệ từ đâu tiến về

Quân sao mà lại đông ghê

Ngọc Hồi đã hết đường về tuyến sau

Đô đốc Long cánh đi đầu

Đến Khương Thượng, Long bắt đầu tấn công

Lưng voi đặt súng thần công

Quân ta nã súng, lửa hồng bốc cao

Quân Thanh trong trại nhao nhao

Xác chết la liệt, tiếng gào thảm thương

Sầm Nghi Đống không còn đường

Binh sỹ chạy khỏi chiến trường thoát thân

Đô đốc Long tiến đến gần

Sầm Nghi Đống phải tự thân huỷ mình

Long cho tiếp tục truy binh

Xác giặc chất đống như hình gò cao

Nam Đồng quân Mãn lao nhao

Đô đốc Long đã đánh vào diệt luôn

Tôn Sỹ Nghị rất là buồn

Nghe tin Long đến, Nghị chuồn đi ngay

Cầu phao cấp tốc bắc ngay

Quân Thanh tháo chạy khỏi thành Thăng Long

Hứa Thế Hanh nóng trong lòng

Hanh chưa hề biết Thăng Long thua rồi

Hanh lo phòng thủ Ngọc Hồi

Quang Trung dàn trận xong rồi tấn công

Sau nhiều loạt súng thần công

Quân Tây Sơn tiến sát hông Ngọc Hồi

Thế Hanh phản pháo liên hồi

Những tiếng nổ lớn địa lôi ình ình

Voi chiến Tây Sơn thất kinh

Quân Thanh bắn súng, quân mình chết đông

Nhiều toán lính sập bẫy chông

Thiệt hại rất lớn khiến lòng vua lo

Sau khi lùi lại thăm dò

Quang Trung ra lệnh bắn vô trong đồn

Hứa Thế Hanh đã hoảng hồn

Những kho thuốc súng trong đồn nổ tung

Quân Thanh lòng dạ hãi hùng

Quang Trung cho lính trùng trùng tiến lên

Những tấm khiên lớn che tên

Voi chiến chầm chậm bốn bên lùa vào

Quân Thanh không biết làm sao

Đạn không thể bắn được vào quân ta

Hứa Thế Hanh thúc quân ra

Hai bên đánh giáp lá cà với nhau

Tây Sơn cận chiến bằng dao

Những tay bắn tỉa phía sau rất tài

Voi chiến gầm rú inh tai

Quân Thanh cụm lại rối tinh đội hình

Hứa Thế Hanh buộc lui binh

Ngọc Hồi đã bị quân mình phá tan

Giặc chạy tứ tán tràn lan

Hứa Thế Hanh trong thế tàn thảm thương

Tây Sơn mai phục các đường

Giặc Mãn không có con đường nào đi

Quân Thanh bị diệt tức thì

Hứa Thế Hanh chết cũng vì chủ quan

Mùng năm Tết, dịp đâu xuân

Quang Trung làm chủ hoàn toàn Thăng Long

Xuân về trên khắp non sông

Đào, mai khoe dưới nắng hồng vinh quang

Một chiến thắng thật huy hoàng

Đội quân bất bại tiếng vang muôn đời

Quang Trung anh dũng sáng ngời

Bách chiến bách thắng một thời lừng danh

Lưu truyền mãi mãi sử xanh

Tây Sơn hào kiệt hùng anh ngoan cường

Cờ đào thống nhất quê hương

Diệt quân cướp nước và phường vong nô.

 Tài liệu tham khảo: Quốc sử quán triều Nguyễn, 

Đại Nam thực lục, Hoàng Lê nhất thống chí,…